Filtr piaskowy vs filtr kartuszowy

Jak każdy z nich łapie brud

Filtr piaskowy pracuje w głębi złoża. Woda wchodzi na górze zbiornika, rozlewa się na złożu specjalnie sortowanego piasku filtracyjnego (w Europie to zwykle piasek kwarcowy o granulacji 0,4–0,8 mm) i odchodzi na dole przez szczelinowe dysze denne. Brud osiada między ziarnami na całej wysokości złoża, nie tylko na wierzchu. Czyste złoże zatrzymuje cząstki z grubsza do 20–40 mikronów i z czasem działa jeszcze lepiej, bo uwięziony brud zwęża szczeliny między ziarnami; dlatego płukanie wsteczne z przyzwyczajenia raczej pogarsza wodę, niż ją poprawia. Złoże szklane, czyli pokruszone szkło z recyklingu, które w tym samym zbiorniku zajmuje miejsce piasku, producenci oceniają jako filtrujące drobniej, często 10 mikronów lub lepiej.

Kartusz pracuje na swojej powierzchni. Woda przechodzi przez pofałdowaną tkaninę z zewnątrz do wewnątrz, a tkanina zatrzymuje cząstki z grubsza do 10–20 mikronów. Fałdy chowają w niewielkiej obudowie zaskakująco dużo powierzchni filtracyjnej, i to właśnie tę powierzchnię naprawdę kupujesz: kartusz dobrany z zapasem dla danego basenu wytrzymuje bez czyszczenia tygodniami, a zbyt mały zatyka się po jednym zapracowanym weekendzie.

Co te liczby znaczą w wodzie: gdzieś w okolicy 40 mikronów oko przestaje rozróżniać pojedyncze cząstki, więc oba filtry dają przejrzystą wodę. Drobniejsza liczba kartusza widać jako odrobinę więcej blasku, nie jako różnicę między mętną a przejrzystą wodą. Mętna woda to prawie zawsze chemia wody albo za mała cyrkulacja wody, i żaden filtr sam z siebie tego nie naprawi.

Czyszczenie filtra, czyli jak wygląda sobota

Filtr piaskowy czyści się przez płukanie wsteczne, a to, kiedy, podaje manometr: gdy jego wskazanie jest o około 0,3–0,7 bara wyższe niż przy czystym filtrze, zgodnie z tym, co podaje producent. Wyłącz pompę, przełącz zawór sześciodrożny na „Płukanie wsteczne”, puść pompę na dwie, trzy minuty, aż wziernik pokaże czystą wodę, wyłącz pompę, przełącz na „Płukanie” na pół minuty, żeby złoże się ułożyło, i wróć do „Filtracji”. To pięć minut, a brudu nawet nie dotykasz. W pracowite lato wypada to raz na tydzień lub dwa; po burzy, imprezie czy otwarciu sezonu — szybciej.

Filtr kartuszowy czyści się ręcznie. Wyłącz pompę, otwórz odpowietrznik, rozepnij obejmę albo pokrywę, wyjmij kartusz i umyj go od góry, fałda po fałdzie, wężem z dyszą wachlarzową, nie myjką wysokociśnieniową, która rozrywa tkaninę. Włóż go z powrotem, zamknij, odpowietrz i uruchom pompę. Licz na dwadzieścia minut i mokre buty. W sezonie typowo co kilka tygodni, a raz czy dwa razy w sezonie kartusz chce przenocować w płynie do czyszczenia kartuszy, który zdejmie krem do słońca i wydzieliny skórne, których wąż nie zabierze.

Zwyczaj, do którego prędzej czy później dochodzi każdy właściciel filtra kartuszowego, to drugi komplet. Zamieniasz brudny kartusz na czysty, a brudny płuczesz i moczysz wtedy, kiedy ci wygodnie, a nie z wyłączoną pompą i czekającym basenem. To rozwiązuje też jeden praktyczny problem: mycie wężem to praca na zewnątrz, a technika w piwnicy oznacza noszenie kapiącego kartusza po schodach.

Przy zimowaniu basenu drogi znowu się rozchodzą. Filtr piaskowy płucze się wstecznie, spuszcza wodę przez korek na dole zbiornika i zostawia zawór w położeniu „Zima”, jeśli je ma; piasek zostaje na miejscu. Kartusz się wyjmuje, dokładnie czyści i zimuje suchy, w pomieszczeniu, a przy tej okazji widać też, czy wytrzyma jeszcze jeden sezon.

Woda, która odchodzi do kanalizacji

Płukanie wsteczne to jedyny prawdziwy koszt filtra piaskowego. Każde płukanie na dwie, trzy minuty puszcza do kanalizacji cały przepływ pompy, zwykle 300–1000 litrów, zależnie od wielkości filtra i pompy. Raz na tydzień czy dwa przez całe lato to się sumuje do 3–15 m³ na sezon: wody, za którą płacisz, a potem znowu podgrzewasz i uzdatniasz. Płukanie tylko wtedy, gdy mówi o tym manometr, ogranicza tę ilość; do zera nie sprowadzi jej nic. Umycie kartusza to dziesięć, piętnaście minut wężem ogrodowym, raz na kilka tygodni, a nie co tydzień, i sam basen nic przy tym nie traci: żadna ciepła, uzdatniona woda z niego nie odchodzi.

Dokąd może odejść woda z płukania wstecznego, reguluje lokalne prawo, i warto to sprawdzić przed wyborem filtra. Niesie ona chlor i wszystko, co złapał filtr, więc w wielu miejscach powinna trafić do kanalizacji sanitarnej, a nie do kanalizacji deszczowej, na ulicę czy na trawnik sąsiada. Tam, gdzie wody brakuje, samo płukanie wsteczne jest najmocniejszym argumentem za kartuszem, który go nie potrzebuje. Jeśli technika stoi poniżej poziomu kanalizacji, woda z płukania potrzebuje pompy, żeby ją podnieść. Filtr kartuszowy nie potrzebuje żadnego podłączenia do kanalizacji, tylko kranu i miejsca na zewnątrz, gdzie można go umyć wężem.

Płukanie wsteczne to jednak nie czysta strata. Dla wielu basenów to jedyna regularna wymiana wody, jaką dostają. Basen, który nigdy nie jest płukany wstecznie, nigdy się też nie rozcieńcza, a jeśli używasz stabilizowanych tabletek chloru, stabilizator, czyli kwas cyjanurowy, narasta przez cały sezon, aż chlor przestaje dobrze działać; prędzej czy później część wody trzeba i tak wymienić. Właściciele kartuszy, którzy używają tabletek, powinni to sprawdzać. Przy elektrolizie solnej albo niestabilizowanym chlorze to ma dużo mniejsze znaczenie.

Co się zużywa i ile to kosztuje

W filtrze piaskowym zużywają się dwie rzeczy: piasek i zawór. Piasek filtracyjny wytrzymuje pięć do siedmiu lat, potem jego ziarna się zaokrąglają i zaczyna się zbijać albo żłobić kanaliki, a jego wymiana to popołudnie z odkurzaczem do mokrego i suchego sprzątania. Dla większości domowych zbiorników to z grubsza 150–600 zł za piasek, albo kilka razy tyle za złoże szklane. Uszczelka gwiazdy w zaworze sześciodrożnym też się zużywa: jeśli w pozycji „Filtracja” woda wciąż cieknie do kanalizacji, zwykle to ona wymaga wymiany, a uszczelka jest tania, w przeciwieństwie do całego zaworu.

W filtrze kartuszowym zużywa się kartusz. Wytrzymuje jeden do trzech sezonów, zależnie od tego, jak duży jest w stosunku do basenu, ile musi wyłapać i jak się o niego dba, i kończy swoje życie, kiedy tkanina się rozrywa, pęka końcówka albo przestaje czyścić się do wyjściowego ciśnienia. Wymiana kosztuje z grubsza 200–800 zł za jeden duży wkład, albo kilka razy tyle za komplet czterech wkładów, jaki bierze duży filtr, zależnie od marki. W ciągu dziesięciu lat to zwykle więcej niż piasek, i drugi komplet też trzeba wliczyć do sumy.

Czysto finansowo te dwa rozwiązania są bliżej siebie, niż przyznaje którykolwiek obóz. Filtr piaskowy to zwykle tańszy zbiornik do kupienia i odrobinę tańszy w utrzymaniu. Kartusz odrabia część różnicy tam, gdzie opłaty za wodę i kanalizację są wysokie, oraz z pompą o zmiennej prędkości: czysty kartusz i brak zaworu sześciodrożnego dają pompie mniejszy opór, co widać na rachunku przy niskich obrotach, a przy pompie o stałej prędkości niemal wcale.

Liście, pyłki i zielona wiosna

Przy dużym obciążeniu piasek zdobywa swoją reputację. Złoże ma dużo miejsca między ziarnami i w trzy minuty jest znowu czyste, więc basen pod dębami w październiku, tydzień pylenia w maju czy zielony basen przy otwarciu sezonu to utrapienie, nie kryzys: filtrujesz, płuczesz wstecznie, filtrujesz dalej. Kartusz spotyka to samo obciążenie powierzchnią, która się zaślepia. Wyczyszczenie zakwitu glonów przez kartusz może znaczyć wyjmowanie go i mycie codziennie, aż woda się wyjaśni, a martwe glony i tłuszcze to właśnie to, co skraca żywotność kartusza.

Zawór sześciodrożny ma jeszcze jedno zastosowanie, które właściciele z czasem zaczynają cenić. Jego położenie „Spust” wysyła to, co zbierze odkurzacz basenowy, prosto do kanalizacji, z pominięciem piasku, i tak z dna schodzi gruby brud albo flokulant, który osiadł przez noc. Filtr kartuszowy nie ma takiego ustawienia, jeśli hydraulik nie doda do niego specjalnego zaworu, a flokulant nigdy nie powinien przechodzić przez kartusz: zaklei fałdy.

Przy niewielkim obciążeniu błyszczy kartusz. Basen pod otwartym niebem, przez większość nocy przykryty i czyszczony przez robota basenowego, daje mu niewiele do złapania, i dobrze dobrany kartusz działa wtedy tygodniami, dopolerowując wodę odcień jaśniej niż piasek. Jeśli twój basen stoi pod drzewami i każdej wiosny budzi się zielony, płukanie wsteczne filtra piaskowego jest łaskawszą rutyną.

Wybierz piasek, jeśli… wybierz kartusz, jeśli…

Wybierz piasek, jeśli chcesz jak najmniej ręcznej roboty, basen stoi pod drzewami albo ma tendencję do zielenienia, lubisz móc odkurzać na spust i używać flokulantu, a woda z płukania wstecznego ma dokąd odejść. To ustawienie domyślne nie bez powodu. Poproś o złoże szklane zamiast piasku, jeśli chcesz z tego samego zbiornika drobniej filtrowanej wody.

Wybierz kartusz, jeśli woda u ciebie jest droga albo płukanie wsteczne jest ograniczone, w pobliżu techniki nie ma odpływu, albo basen jest mały, przykryty i czyszczony robotem, więc obciążenie zostaje niewielkie. Dobierz go z zapasem, kup drugi komplet kartuszy od razu pierwszego dnia i umieść kran w zasięgu filtra. Tak czy inaczej filtr dobiera się na podstawie objętości basenu i cyrkulacji wody, więc najpierw narysuj basen w skali w bezpłatnym projektancie: objętość, którą on podaje, to liczba, od której wybiera się pompę i filtr.